Taşınan yük hasarlı veya eksik geldiğinde üç şeyi gecikmeden yapmanız gerekir: hasarı teslim sırasında taşıyıcıya yazılı olarak bildirmek (dışarıdan görünmeyen hasarda Türk Ticaret Kanunu'na göre karayolunda teslimden sonra 7 gün, denizyolunda 3 gün içinde), sigorta şirketine ihbar edip ekspertiz istemek ve hasarlı malı inceleme yapılana kadar korumak. Bu adımlar hem tazminatınızı hem de şirketin taşıyıcıya rücu hakkını korur. Nakliyat sigortası ürünlerini ayrıca özetledik; bu yazı yalnız hasar sürecini anlatır.
Hasarlı yük geldiğinde ilk adımlar
- Teslimde kontrol edin: Ambalajı, koli sayısını ve görünen hasarı teslim almadan önce inceleyin. Hasar veya eksik varsa irsaliye, CMR ya da konşimento gibi teslim belgesine açıkça yazın ve taşıyıcıya imzalatın.
- Zararı büyütmeyin: Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları'nın 15. maddesi, malı korumak ve kurtarmak için gereken önlemleri almayı sigortalıya yükümlülük olarak verir. Kanunun 1448. maddesine göre bu amaçla yapılan makul giderler, sonuç vermese bile şirketçe ayrıca ödenir.
- Şirkete ihbar edin: Kanun, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince sigortacıya gecikmeksizin bildirim yapılmasını ister. Poliçenizin özel şartlarında ayrı bir süre veya aranacak bir avarya komiseri yazılıysa ona uyun.
- Malı ekspertize hazır tutun: Hasarlı malı, ambalajını ve etiketlerini inceleme yapılana kadar saklayın; fotoğraf ve videoyla belgeleyin. Malı ekspertizden önce satmayın, imha etmeyin.
- Taşıyıcıya karşı hakları koruyun: Genel Şartlar, taşıyıcı ve diğer sorumlulara karşı rücu haklarını korumak için gereken tedbirleri zamanında almanızı ister; bu konudaki ihmalden, şirketin uğradığı zarar oranında sorumlu olursunuz.
Taşıyıcıya bildirim süreleri
| Taşıma | Açıkça görünen hasar veya eksik | Dışarıdan görünmeyen hasar | Gecikme |
|---|---|---|---|
| Karayolu (TTK md. 889) | En geç teslim anına kadar | Teslimden sonra 7 gün içinde | Teslimden itibaren 21 gün içinde |
| Denizyolu (TTK md. 1185) | En geç teslim sırasında, yazılı | Teslimden itibaren aralıksız 3 gün içinde | Teslimden itibaren aralıksız 60 gün içinde, yazılı |
Karayolunda teslimden sonra yapılan bildirim yazılı olmalıdır; e-posta gibi telekomünikasyon araçlarıyla da yapılabilir ve sürenin korunması için zamanında gönderilmesi yeterlidir. Bildirimde zararın ne olduğu yeterli açıklıkla belirtilmelidir. Süresinde bildirim yapılmazsa eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır; bu karine taşıyıcıdan tazminat alınmasını zorlaştırır. Denizyolunda eşya, taraflar katılımıyla mahkeme, yetkili makam veya resmî uzman tarafından incelenmişse ayrıca bildirime gerek yoktur.
Uluslararası karayolu, havayolu ve deniz taşımalarında taşıma belgesinin bağlı olduğu uluslararası kurallar farklı süreler öngörebilir. Hangi sürenin uygulanacağını, taşıma belgenizi göstererek sigorta şirketinize veya acentenize hasarın ilk gününde teyit ettirin.
Ekspertiz ve hasar tespiti
Genel Şartlar'ın 22. maddesine göre kısmi ziya ve hasarlar, sigortacının o yerdeki avarya komiseri ile birlikte, komiser yoksa yerel usule göre tespit edilir. Tespit, malların boşaltılmasını izleyen 15 gün içinde ve her halde alıcıya tesliminden önce yapılmalıdır. Bu yükümlülük yerine getirilmezse şirket, sigortalı bunun mücbir sebepten kaynaklandığını ispat etmedikçe talebi reddedebilir. Tespit masrafları ve ekspertiz ücreti önce malı teslim alan tarafından ödenir; hasar teminata giriyorsa şirketçe tazmin edilir.
Şirket, değerinin belirlenmesi için hasarlı kısmın açık artırmayla satılmasını isteyebilir. Genel Şartlar'a göre teminat da süresiz değildir: sigorta, malların varış yerinde alıcıya teslimiyle, teslim engellenirse en geç boşaltmayı izleyen 15. günün sonunda (nakliyeci bir kuruluşa verilmiş taşımalarda 30 gün) sona erer. Bu yüzden depoda bekleyen malı da gecikmeden kontrol edin. Eksper raporuna katılmıyorsanız izleyeceğiniz yolları eksper raporuna itiraz rehberinde anlattık.
Hangi belgeler istenir?
Genel Şartlar, sigortalının elindeki tüm belge ve bilgileri şirkete vermesini ister. Uygulamada sık istenen belgeler şunlardır; kesin listeyi şirketiniz taşımanın türüne göre bildirir:
- Poliçe veya abonman sertifikası ve hasar beyan yazısı (talep tutarıyla),
- Ticari fatura ve çeki (paketleme) listesi,
- Taşıma belgesi: konşimento, CMR, hava yolu senedi veya irsaliye,
- Teslimde tutulan hasar tutanağı ve taşıyıcıya gönderilen yazılı bildirimin kopyası,
- Hasarın fotoğrafları, ekspertiz veya avarya komiseri raporu,
- İthalat veya ihracatta gümrük beyannamesi,
- Yük bir trafik kazasında hasar gördüyse kaza tutanağı, sürücü belgesi ve ruhsat örnekleri (kaza tespit tutanağı),
- Vergi levhası ve ödemenin yapılacağı banka hesap bilgisi.
Tazminat nasıl hesaplanır ve ne zaman ödenir?
Genel Şartlar'a göre sigorta bedeli, malın sigorta değerinin altındaysa tazminat aynı oranda azalır (eksik sigorta). Özel şartlarda aksine hüküm yoksa hususi avaryalardan, Genel Şartlar'da sayılan bazı haller dışında, yüzde üç muafiyet düşülür. Poliçenizdeki özel şartlar ve klozlar genel şartlardan önce gelir; bu yüzden muafiyet ve teminat satırlarını poliçenizden okuyun.
Türk Ticaret Kanunu'nun 1427. maddesine göre tazminat, belgeler verilip şirketin araştırması bitince ve her halde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur; şirkete yüklenemeyen bir nedenle inceleme gecikirse süre işlemez. Araştırma ihbardan itibaren üç ayda tamamlanamazsa şirket, tespit edilecek tutarın en az yarısını avans olarak öder. Genel sürelerin karşılaştırması için hasar dosyası kaç günde sonuçlanır yazımıza bakabilirsiniz.
Şirket ödediği tutar kadar sizin yerinize geçer ve taşıyıcıya rücu eder (TTK md. 1472, Genel Şartlar md. 26). Bu hakları zedeleyecek bir davranış, örneğin taşıyıcıyla şirketin onayı olmadan sulh olmak, sizi şirkete karşı sorumlu kılabilir.
Talep süreleri
Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları'nın 24. maddesi, umumi avarya garame payları için dispeçin düzenlenmesinden itibaren bir yıl, diğer talepler için geminin hareket tarihinden itibaren iki yıl içinde talebin şirketçe kabul edilmesini veya mahkemeye taşınmasını arar. Türk Ticaret Kanunu ise sigorta sözleşmesinden doğan talepler için alacağın muaccel olmasından itibaren iki yıl ve her halde rizikonun gerçekleşmesinden itibaren altı yıllık zamanaşımı öngörür. Süreyi kaçırmamak için talebinizi yazılı yapın ve kayıt altına alın.
Net Grup Sigorta olarak poliçesini bizden yaptırdığınız taşımalarda ihbarın ve taşıyıcıya bildirimin süresinde yapılmasına, belgelerin tamamlanmasına yardımcı oluyoruz. Genel ihbar kanalları için hasar ihbarı nasıl yapılır rehberine, bize ulaşmak için iletişim sayfamıza bakabilirsiniz.